Marcin Sobiech 
Znacie to uczucie, kiedy przeczytaliście te same notatki piąty raz, wszystko niby wygląda znajomo… a na kolokwium pustka? No właśnie. Okazuje się, że to nie przypadek. Badanie Jeffreya Karpicke i Henry’ego Roedigera z Washington University, opublikowane w „Science” w 2008 roku, pokazało coś, co dla wielu z nas jest dość bolesne: studenci, którzy powtarzali materiał przez aktywne odpytywanie, po tygodniu pamiętali jakieś 80 procent treści. A ci, którzy po prostu wielokrotnie czytali te same notatki — raptem około 36 procent. I ta różnica, w sumie, decyduje o tym, czy sesja na medycynie idzie spokojnie, czy zamienia się w nocne maratony przed kolokwium.
Bo umówmy się — kiedy zastanawiamy się, jak uczyć się na medycynie, to na pierwszym roku wszystko sprowadza się do jednego problemu: ilości. Anatomia, histologia, biochemia… każdy z tych przedmiotów potrafi wypluć po kilkaset stron tygodniowo, a kolokwia wpadają seriami, jedno za drugim. I tu specjaliści od uczenia się są raczej zgodni: o wyniku nie decyduje to, ile godzin przesiedzimy nad książką, tylko jak je sobie rozłożymy w czasie.
„Liczy się nie to, ile godzin wkładasz, ale jak je wykorzystujesz” — pisze Anders Ericsson, psycholog z Florida State University, w swojej książce „Peak” o praktyce celowej. Jego badania nad ekspertami pokazały dość prostą rzecz: nauka rozbita na krótsze, skoncentrowane bloki, z natychmiastową informacją zwrotną, bije na głowę te wielogodzinne sesje bez przerw, w których po prostu siedzimy i siedzimy.
Dlaczego tygodniowy harmonogram działa lepiej niż zrywy
Mechanizm, o którym tu mówimy, opisał już w XIX wieku Hermann Ebbinghaus. Ten niemiecki psycholog jako pierwszy zmierzył tempo zapominania i wykazał, że najwięcej z głowy ucieka nam w ciągu pierwszej doby po nauce. No i stąd wniosek, który dziś leży u podstaw większości aplikacji edukacyjnych: materiał trzeba powtórzyć, zanim wyparuje, a nie dopiero przed samym egzaminem.
Praktyczną wersję tej zasady zbudował polski badacz Piotr Woźniak, który w 1985 roku opracował algorytm SM-2 — czyli serce systemu SuperMemo. Algorytm wylicza ten optymalny moment kolejnej powtórki: krótko po pierwszym kontakcie z materiałem, a potem coraz rzadziej. I ten sam mechanizm napędza dziś Anki, najpopularniejsze narzędzie wśród studentów medycyny na całym świecie.
A klasyczny błąd? No taki, że traktujemy każdy przedmiot osobno i bierzemy się za niego dopiero, gdy zbliża się termin. Przy trzech kolokwiach w jednym tygodniu prowadzi to prosto do trybu kryzysowego… i raczej każdy z nas to kiedyś przerabiał.
Jak uczyć się na medycynie według rytmu tygodnia, a nie pojedynczego wieczoru
Dydaktycy proponują, żeby rozbić tydzień na bloki o stałych funkcjach. Najpierw dzień nauki nowego materiału — tuż po wykładzie albo ćwiczeniach, kiedy temat jest jeszcze świeży w głowie. Potem krótka powtórka tego samego po jednym, dwóch dniach, czyli zgodnie z krzywą Ebbinghausa. I na koniec dłuższa powtórka kumulacyjna pod koniec tygodnia, która zbiera wszystko z poprzednich dni.
Co ważne, w takim układzie żadnego przedmiotu nie zostawiamy na ostatnią chwilę, bo każdy wraca w harmonogramie kilka razy, zanim w ogóle padnie termin kolokwium. Karpicke ujął to sedno jednym zdaniem: „Wielokrotne odpytywanie wywołuje duże, pozytywne efekty dla długotrwałego zapamiętywania” — to wniosek z jego pracy z 2008 roku.
Drugim filarem planu są bufory. Doświadczeni studenci rezerwują sobie w tygodniu jeden, dwa bloki bez przypisanego tematu, taką rezerwę na czarną godzinę. Bo jak ćwiczenia z anatomii przeciągną się o dwie godziny albo wyskoczy jakaś nieplanowana wejściówka, to bufor wchłania tę obsuwę. Bez niego każde opóźnienie kaskadowo przesuwa cały tydzień… i nagle wszystko się sypie.
Aktywne odpytywanie zamiast biernego czytania
Barbara Oakley, autorka kursu „Learning How to Learn” Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego — a to akurat najczęściej kończony kurs online na świecie — wiele razy podkreślała różnicę między rozpoznawaniem a przypominaniem. „Iluzja kompetencji bierze się stąd, że patrzymy na notatki i myślimy, że umiemy” — ostrzega Oakley. I to jest właśnie ten moment: realny test wiedzy przychodzi dopiero wtedy, gdy zamykamy skrypt i próbujemy odtworzyć materiał z pamięci.
No i stąd ta rosnąca rola fiszek i pytań kontrolnych w planie tygodniowym. Tyle że Anki i Quizlet każą wpisywać każdą fiszkę ręcznie, a przy setkach pojęć z biochemii to pochłania godziny — godziny, które mogliśmy przeznaczyć na samą naukę. Polska aplikacja Snapo robi fiszki ze zdjęcia strony skryptu czy atlasu — OCR rozpoznaje druk i pismo odręczne, a zestaw powtórkowy powstaje w kilkadziesiąt sekund. Pod spodem działa ten sam algorytm SM-2 Woźniaka co w Anki, tyle że bez przepisywania wszystkiego ręką.
Quizlet w praktyce sprowadza się do fiszek i gotowych baz, w dodatku głównie anglojęzycznych. A z jednego skanu notatki Snapo generuje też quiz, mapę myśli i diagram — czyli przy histologii czy anatomii z fotografii schematu komórki możemy dostać pytania wskazujące jej elementy, a nie tylko suchą listę nazw do wykucia.
Powtórki w drodze i ochrona przed wypaleniem
Eksperci od organizacji nauki przypominają, że plan tygodniowy musi uwzględniać też czas dojazdów i przerw, który tak łatwo zmarnować. I tu klasyczne fiszki niestety milkną, bo wymagają wzroku i rąk. Snapo zamienia notatki w podcast — do 56 minut audio z jednego materiału — więc powtórkę da się odsłuchać w autobusie albo przy gotowaniu, bez wyciągania skryptu z plecaka.
Tylko… żadna aplikacja nie zastąpi nam zrozumienia. Przy patofizjologii czy farmakologii, gdzie liczy się logika mechanizmu, a nie sama nazwa, fiszki bywają tylko warstwą wierzchnią — bez przerobienia powiązań przyczynowo-skutkowych samo pamięciowe odpytywanie niewiele da.
Ericsson przestrzega zresztą jeszcze przed czymś — przed przeciążeniem. „Praktyka celowa wymaga pełnego skupienia, a tego nie da się utrzymać przez wiele godzin bez przerw” — zauważa badacz. Dlatego w tygodniowym harmonogramie dla medyka kluczowe są nie tylko bloki nauki, ale i wpisane na sztywno dni regeneracji. Bez nich krzywa zapominania dość szybko zamienia się w krzywą wypalenia.
