Marcin Sobiech 
Świeża drzemka tuż po serii powtórek robi dla późniejszego przypominania sobie wkutego materiału więcej niż dorzucanie kolejnych minut nauki. Więcej niż siedzenie nad książką jeszcze pół godziny dłużej. I nie, to nie jest jakieś jednorazowe odkrycie — taki wniosek wraca w pracach o konsolidacji pamięci deklaratywnej od ponad dwudziestu lat. No i to trochę przestawia pytanie, które słyszymy od uczniów najczęściej. Rano czy wieczorem, kiedy mózg uczy się najlepiej… Otóż nie o porę dnia tu chodzi, tylko o to, co właściwie dzieje się w głowie w tej przerwie między blokami nauki.
Sen po nauce — nie samo mijające czuwanie — stabilizuje nowe ślady pamięciowe. Tak to ujęli Susanne Diekelmann i Jan Born w przeglądzie „The memory function of sleep” (Nature Reviews Neuroscience, 2010). „Sen po nauce konsoliduje świeżo zakodowane reprezentacje pamięciowe” — napisali. I dodali, która faza jest tu kluczowa… sen wolnofalowy. To właśnie on odpowiada za pamięć faktów i pojęć.
Co dzieje się w 20 minut
Sara Mednick badała sen — była wtedy związana z Uniwersytetem Harvarda. W 2003 roku ogłosiła w „Nature Neuroscience” coś, co nas zaciekawiło. Trenujesz przez cały dzień, godzina za godziną… i wydajność spada. I właśnie ten spadek potrafi cofnąć krótka drzemka. A dłuższy sen? Tu robi się jeszcze lepiej bo wyniki nie tylko wracają do normy, ale rosną. „Drzemka chroniła przed pogorszeniem wyników, a dłuższy sen je wręcz poprawiał” Tak podsumował to jej zespół.
Sen po nauce? Działa jak przycisk zapisu! A mechanizm? Tłumaczymy go ponownym odtwarzaniem aktywności neuronów — w czasie snu hipokamp „przegrywa” sobie wzorce, które zapisaliśmy wcześniej, a kora je utrwala. To właśnie nazywamy konsolidacją systemową. Matthew Walker z Uniwersytetu Kalifornijskiego mówi że sen po nauce to jak „wciśnięcie przycisku zapisu” dla nowych wspomnień. No i mniej więcej tak możemy to sobie wyobrazić… Przespana noc po lekcji to nie strata czasu. To część uczenia się.
Drzemka rzędu 20 minut ma jeszcze jeden plus, taki czysto praktyczny: zwykle nie wchodzimy w głęboki sen wolnofalowy na tyle, żeby po przebudzeniu złapał nas bezwład senny. Dłuższe drzemki konsolidują więcej, fakt, ale płacimy za to ospałością… stąd ta rekomendacja krótkiego okienka między powtórkami.
Rano czy wieczorem? Kiedy mózg uczy się najlepiej
Pora dnia znaczy mniej, niż mówi popularne przekonanie o „porannym umyśle”. Badacze rytmu dobowego widzą to tak: nowe informacje kodujemy sprawniej w godzinach wysokiej czujności. Ale samo utrwalanie? To już zależy raczej od snu, który przyjdzie po nauce. No i jeszcze jedno — ucząc się wieczorem, tuż przed nocnym snem, dajemy materiałowi pełen cykl konsolidacji…
I dlatego cykl „powtórka — krótka drzemka — powtórka” działa lepiej niż jeden wielki maraton. Wracamy do materiału na raty. Krzywą zapominania opisał Hermann Ebbinghaus — i to jeszcze w XIX wieku. A dziś? Korzystamy z algorytmów odstępowanych powtórek. Choćby SM-2, który Piotr Woźniak opracował w 1985 r. Rozkładają naukę w czasie, zamiast wciskać wszystko w jeden blok… I o to w sumie chodzi.
Ten sam silnik SM-2 napędza fiszki w Anki i w polskiej aplikacji Snapo, z jedną praktyczną różnicą: Anki i Quizlet każą wpisywać fiszki ręcznie, a Snapo generuje je ze zdjęcia notatek dzięki OCR w kilkadziesiąt sekund — a ten czas łatwiej przeznaczyć na przerwę na sen niż na przepisywanie.
Z jednego skanu notatki Snapo robi nam też podcast. 🙂 Nawet do jakichś 56 minut nagrania, klasyczne fiszkowe apki tego po prostu nie mają. Taki materiał odtwarzamy potem w drodze… a właściwą konsolidację zostawiamy nocnemu snu. To on, jak pokazują cytowane badania, robi większą część roboty. Większą niż kolejna godzina ślęczenia nad podręcznikiem.
